Повисоки прагови, поскапи жалби и наплата за податоци: Собранието ги изгласа измените на Законот за јавни набавки

Една од најзначајните измени се однесува на зголемувањето на праговите под кои институциите можат да набавуваат без спроведување редовна тендерска постапка. Годишниот лимит по институција се зголемува од 12.000 на 25.000 евра, праговите за поединечни набавки на стоки и услуги од 1.000 на 2.000 евра, а за градежни работи од 5.000 на 10.000 евра.

Според проценките на Центарот за граѓански комуникации, потенцијалниот вкупен износ на набавките под законските прагови би можел да порасне од 18 на 37,5 милиони евра годишно — зголемување од повеќе од двојно.

Поскапи жалби и трошоци за адвокат на товар на фирмите

Надоместоците за жалбена постапка пред Државната комисија за жалби по јавни набавки се зголемуваат од досегашните 50–200 на 150–600 евра. Дополнително, компаниите што ангажираат адвокат самите ќе го сносат тој трошок дури и кога нивната жалба е целосно усвоена, што според критичарите може да обесхрабри помали фирми да го оспорат исходот на тендерските постапки.

Наплата за пристап до податоци во обработлив формат

Измените воведуваат надоместок за пристап и користење податоци за јавните набавки во формат погоден за обработка. Опозицијата предупреди дека оваа мерка може да ја отежне работата на новинарите, граѓанските организации и сите други актери што го следат трошењето на јавните средства.

Квалитетот добива предност пред најниската цена

Наместо доминантното потпирање врз критериумот најниска цена, измените предвидуваат задолжителна примена на критериумот „најдобар сооднос меѓу цена и квалитет”. Целта е институциите да добиваат поквалитетни производи и услуги, иако останува отворено прашањето како ќе се обезбеди објективно и транспарентно оценување на квалитетот во пракса.

Електронски алатки и вештачка интелигенција

Новите законски решенија предвидуваат и поширока употреба на електронски алатки, можност за примена на вештачка интелигенција за откривање ризици и неправилности, како и континуирано стручно усовршување на службениците за јавни набавки.

Поделени ставови меѓу власта и опозицијата

Владејачкото мнозинство ги брани измените како дел од Реформската агенда, со аргумент дека тие треба да го поедностават и модернизираат системот на јавни набавки.

Опозицијата, од друга страна, смета дека повисоките прагови, поскапите жалби и наплатата за обработливите податоци ја намалуваат транспарентноста и го зголемуваат ризикот од злоупотреби. Забелешки за дел од решенијата претходно изнесе и Центарот за граѓански комуникации.

Што следи по гласањето

Законот беше изгласан по повторното разгледување во Собранието, откако претседателката Гордана Сиљановска-Давкова претходно одби да го потпише указот поради можноста за неограничено повторно именување на членовите на Државната комисија за жалби по јавни набавки. Спорниот член 13 е избришан, но сите останати измени за кои имаше бројни забелешки останаа во законскиот текст.

По повторното усвојување со мнозинство од вкупниот број пратеници, претседателката, согласно член 75 став 3 од Уставот, е должна да го потпише указот за прогласување на законот. По потпишувањето следува објавување во „Службен весник” и примена според предвидените законски рокови.