Три и пол децении од усвојувањето на првиот Устав на независна Македонија: 36 амандмани низ осум законски измени
Пред точно 35 години, на 17 ноември 1991 година, Собранието го усвои првиот Устав на суверена и независна Република Македонија, поставајќи ги уставно-правните темели на државата. Во изминатите три и пол децении, највисокиот правен акт претрпе осум измени со вкупно 36 амандмани — од Охридскиот рамковен договор до Преспанскиот договор.
Уставот беше изгласан само неколку месеци по историскиот референдум од 8 септември 1991 година, кога граѓаните се изјаснија за самостојна и суверена држава. Со овој документ беа поставени темелните вредности на македонскиот уставно-правен поредок: суверенитетот, демократијата, владеењето на правото, поделбата на власта и заштитата на основните човекови права и слободи.
Со Уставот беа јасно дефинирани надлежностите на законодавната, извршната и судската власт, структурата на државните институции, локалната самоуправа и уставните гаранции за граѓаните, со што започна процесот на меѓународно етаблирање на младата држава.
Еволуцијата на текстот: Охрид 2001 и Преспа 2019
Во изминатите 35 години, Уставот беше менуван осум пати, преку вкупно 36 амандмани со кои се прилагодуваше на политичките, општествените и геополитичките реалности:
- 1992 и 1998 година: Првите две измени беа насочени кон дополнително прецизирање на уставниот текст и меѓународниот статус.
- 2001 година (Амандмани IV–XVIII): Најобемната и најзначајната уставна ревизија произлезе од Охридскиот рамковен договор, со кој беа извршени суштински промени во концептот на државата, употребата на јазиците, правичната застапеност и одлучувањето во Собранието (Бадентерово мнозинство).
- 2003, 2005, 2009 и 2011 година: Измените беа претежно фокусирани врз реформата на правосудниот систем, Судскиот совет, имунитетот на пратениците и унапредувањето на институционалните капацитети.
- 2019 година (Амандмани XXXIII–XXXVI): На 11 јануари 2019 година беа усвоени измените произлезени од Преспанскиот договор со Грција, со кои официјалното име на државата стана Република Северна Македонија.
Уставните дебати продолжуваат
И покрај бројните политички иницијативи и интензивните дебати во изминатите години — пред сè околу барањето за вклучување на Бугарите во Преамбулата како услов за продолжување на евроинтеграциите — до ноември 2026 година не се усвоени нови амандмани.
И по 35 години, Уставот останува највисокиот правен акт во државата и основен столб врз кој почиваат владеењето на правото, институционалниот поредок и гаранциите за правата и слободите на сите граѓани.