Собранието одбележа 35 години од првиот Устав на независна Македонија: државноправен континуитет од АСНОМ до Преспа

Во Собранието се одржаа низа панел-дискусии и свечености со кои беше одбележана 35-годишнината од донесувањето на првиот Устав на независната македонска држава, усвоен на 17 ноември 1991 година. На настанот присуствуваа поранешни претседатели на Собранието, некогашни премиери и пратеници од првиот повеќепартиски состав кои евоцираа спомени за ковањето на државноста.

9

Уставот беше донесен во драматични историски околности по распадот на Социјалистичка Федеративна Република Југославија (СФРЈ) и во продолжение на граѓанската волја изразена на референдумот од 8 септември 1991 година. Со овој документ Македонија беше дефинирана како суверена, самостојна, демократска и социјална држава, втемелена врз принципите на парламентарната демократија, владеењето на правото и поделбата на власта.

Неговите темелни принципи се извираа од историскиот континуитет на државноста — традициите на Крушевската Република од 1903 година и одлуките на Првото заседание на АСНОМ од 1944 година, надградени со современите европски стандарди за човекови права и слободи.

Политички превирања и меѓународни предизвици

На донесувањето на Уставот му претходеше Декларацијата за независност од 25 јануари 1991 година. Сепак, процесот на осамостојување не беше поштеден од внатрешни политички тензии — пратениците од албанските партии го бојкотираа гласањето за Уставот, барајќи поинаков статус за нивната заедница, отворајќи прашања што подоцна беа адресирани со реформата од 2001 година.

На меѓународен план, уставниот поредок беше изложен на оспорување од Грција, поради што приемот во Обединетите нации на 8 април 1993 година (како 181. членка) се реализираше под привремената референца „Поранешна Југословенска Република Македонија”.

Рамковниот договор и Преспа како пресвртници

Во текот на три и пол децении, Уставот поминуваше низ неколку фази на трансформација. Клучни пресвртници беа:

  • 2001 година: Усвојувањето на Амандманите IV–XVIII произлезени од Охридскиот рамковен договор, со кои се редефинираше институционалниот модел на соживот и правична застапеност.
  • 2019 година: Усвојувањето на Амандманите XXXIII–XXXVI согласно Преспанскиот договор, со кои уставното име на државата беше променето во Република Северна Македонија.

Свеченост со генерации градители на државата

На јубилејната прослава во Собранието, поранешни и сегашни државници дебатираа за лекциите од три децении уставна пракса, истакнувајќи дека и по бројните измени, Уставот од 1991 година останува темелниот документ врз кој почива македонската државност и нејзината демократска иднина.