Парадоксот на македонскиот пазар на труд: 90.000 невработени, а фирмите не можат да најдат работници

Македонската економија се соочува со сериозен и долготраен парадокс: истовремено евидентира висока бројка на официјално невработени лица и илјадници непополнети работни места за кои работодавците со месеци залудно бараат соодветен кадар. Овој структурен дефицит е надополнет со висок процент на младинска невработеност, континуиран демографски пад и раширена сива економија.

Според официјалните статистички показатели, активното население во земјава брои 798.718 лица, од кои 708.698 се вработени, додека 90.020 лица се водат како невработени, со што стапката на невработеност изнесува 11,3 отсто (пад од 1,5 процентни поени на годишно ниво). Сепак, најзагрижувачка останува состојбата кај младата популација (до 29 години), каде што стапката на невработеност се искачува на алармантни речиси 30 проценти.

Угостителството и трговијата во очајна потрага по кадар

Вкупната стапка на слободни работни места изнесува 2,17 отсто, а најголемиот недостиг е концентриран во услужниот и продажниот сектор, каде што во моментов се бараат речиси 3.000 работници (2.980 отворени позиции).

Географски гледано, најголема побарувачка за работна сила има во Скопскиот Регион (стапка од 2,30%), каде што најкритично е во угостителските објекти и сервисните дејности со храна – дури 6,23 отсто од работните позиции во овој сектор стојат непополнети. Малите и средните претпријатија (од 10 до 49 вработени) во просек имаат по 3,2 незаземени работни места. На спротивната страна се секторите за снабдување со електрична енергија, гас и климатизација, каде што слободните места изнесуваат минимални 0,38 отсто.

Сивата економија расте: Над 100.000 лица работат „на црно“

Дополнителен товар за пазарот на труд претставува и неформалното вработување. Бројот на работници со нерегулиран работен однос надмина 101.000 лица, што претставува пораст од 7,3 отсто на годишно ниво.

Овој феномен е најизразен во:

• Земјоделството, шумарството и рибарството: Каде што над 51 отсто од ангажираните лица работат без формален договор;
• Градежништвото: Каде приближно 17,2 отсто од работната сила е дел од неформалниот сектор.

Паралелно со овие движења, Државниот завод за статистика забележа раст на платите – просечната нето-плата во јули достигна 48.499 денари (бруто 72.935 денари), што претставува годишен номинален раст од 7,1 отсто.

Демографска криза и иселување: Се топи работниот потенцијал

Еден од главните корени на недостигот на работна сила е негативниот демографски тренд. Вкупното население во земјава се намали на 1.819.074 жители, а природниот прираст континуирано оди во длабок минус. Годишно умираат преку 20.000 луѓе, додека се раѓаат помалку од 16.000 деца, што создава годишен демографски дефицит од неколку илјади жители.

Масовното иселување на младите лица не само што го празни домашниот пазар од работоспособно население, туку директно го поткопува и идниот наталитет, бидејќи младите своите семејства ги формираат надвор од границите на државата.

Структурен јаз: Дипломи има, квалификувани мајстори и практичари фалат

Клучната дијагноза за состојбите не лежи само во физичкиот недостиг на луѓе, туку во длабоката неусогласеност меѓу вештините што ги продуцира образовниот систем и профилите што ги бара реалниот бизнис сектор.

Според анализите на Европската фондација за обука (ETF), голем дел од евидентираните невработени поседуваат високо образование од општествените науки, додека пазарот бележи хроничен глад за стручни технички кадри, занаетчии, мајстори, готвачи, келнери, возачи и сервисери.

Македонија не е изолирана во овие предизвици – според европската мрежа EURES, над 57 отсто од европските пазари на труд се соочуваат со идентичен умерен до сериозен дефицит на работна сила.

За македонското стопанство, решението на овој горлив проблем ќе мора да се бара преку итно реформирање на стручното образование, прилагодување на уписните квоти на факултетите според берзанските потреби, сузбивање на сивата економија и креирање економски мерки за задржување на младите дома.