Моќниот „Ел Нињо“ се засилува: Како климатскиот феномен може да ги вивне цените на храната во маркетите

Моќниот природен климатски феномен „Ел Нињо“ повторно зема замав во Тихиот Океан, а неговите разорни ефекти веќе се чувствуваат на неколку континенти. Светската метеоролошка организација (СМО) при Обединетите нации алармираше дека феноменот е целосно формиран и дека постои речиси 100-процентна веројатност неговото влијание да продолжи сè до февруари 2027 година.

Ел Нињо настанува со невообичаено загревање на површинските води во тропскиот дел на Пацификот, што комплетно ги менува глобалните атмосферски струења. Резултатот е драстичен: одредени клучни земјоделски региони во светот се соочуваат со катастрофални суши, додека други се парализирани од обилни дождови и поплави.

Првиот удар: Суша во Централна Америка и пожари во Азија

Последиците се веќе реалност на терен. Земјите од Централна Америка – Гватемала, Хондурас и Ел Салвадор – трпат огромни загуби на земјоделски култури долж т.н. „Централноамерикански сув коридор“. Од другата страна на светот, Индонезија се бори со масовни шумски пожари, чиј густ чад ги гуши соседните Малезија и Филипини.

Овие нарушувања директно се прелеваат на пазарите на храна. Според Организацијата за храна и земјоделство на ОН (ФАО), глобалниот индекс на цените на храната во август се искачи на 133,3 поени, што претставува највисоко ниво уште од ноември 2022 година. Бидејќи најголемиот дел од храната се произведува во само неколку климатски чувствителни зони, аналитичарите предупредуваат дека шоковите на нивите набрзо ќе стигнат и до рафтовите во маркетите.

Експертите издвојуваат пет клучни земјоделски производи кои се најранливи во овој климатски циклус:

1. Ориз: Закани за приносите и можни трговски блокади

Оризот е фундаментална прехранбена култура чие производство е концентрирано во Јужна и Југоисточна Азија – токму регионите каде што Ел Нињо носи суша. Само Индија покрива околу 40% од светскиот извоз. Загриженоста за монсунските дождови веќе ги крена извозните цени на оризот во Индија, Тајланд и Виетнам.

Светската банка проценува дека силните бранови на Ел Нињо можат да го намалат регионалното производство на ориз за драстични 20 до 50 отсто, што би значело огромен ценовен шок за земјите увознички во Азија и Африка.

2. Шеќер: Раст на берзанските цени и притисок врз прехранбената индустрија

Шеќерната трска бара исклучително многу вода за успешен раст, па долготрајните суши во Бразил и Азија се директен удар за берзите. Индексот на цените на шеќерот на ФАО скокна за речиси 12% во август. Вториот најголем светски производител, Индија, веќе го ограничи сопствениот извоз и воведе бесцарински увоз за да ги смири домашните цени. Намалената глобална понуда на шеќер директно ќе ги поскапи безалкохолните пијалоци, чоколадите, кондиторските и преработените прехранбени производи.

3. Палмино масло: Сушата во Индонезија и Малезија ќе ги поскапи сите масла за јадење

Индонезија и Малезија покриваат околу 85% од глобалното производство на палмино масло – состојка што се користи секаде, од козметика и сапуни до грицки и печива. Сериозниот дефицит на дожд и пожарите го намалуваат плодот на плантажите. Метеоролозите во Индонезија предупредуваат дека сушата во клучните провинции како Јава и Калимантан би можела да биде полоша дури и од онаа за време на историскиот Ел Нињо во 1997 година. Со оглед на тоа што палминото масло е најевтината алтернатива на пазарот, неговиот недостиг ќе повлече поскапување на сите видови масло за јадење.

4. Какао: Старите плантажи во Африка нема да го издржат топлотниот стрес

Пазарот на какао веќе е на „стаклени нозе“ бидејќи доминантно зависи од Брегот на Слоновата Коска и Гана. Брегот на Слоновата Коска уште во јуни ја забави продажбата на претстојната жетва за сезоната 2026/27 од страв од суша. Она што дополнително загрижува е фактот што голем дел од дрвјата на африканските плантажи се постари од 25 години – период кога нивната природна продуктивност и отпорност на климатски шокови е значително намалена.

5. Кафе: Виетнамската „робуста“ под силен климатски ризик

Главните земји за одгледување кафе во Југоисточна Азија и Латинска Америка се исклучително чувствителни на топлотните бранови на Ел Нињо. Вниманието е насочено кон Виетнам, кој создава околу 17% од светската понуда на кафе и е главен глобален добавувач на сортата „робуста“. Американското министерство за земјоделство (USDA) веќе предупреди дека сушните услови директно ќе го поткопаат капацитетот на жетвата, што на крајот неизбежно ќе се одрази врз џебот на секојдневните љубители на кафето.