ВЕКОВЕН ПРКОС: 119 години од епската „Битка на Ножот“ – Денот кога 67 комити свесно заминаа во смрт
Денеска се одбележуваат 119 години од „Битката на Ножот“, најголемата, најкрвавата и најхрабрата битка по Илинденското востание. На 14 јули 1907 година, на каменестиот врв кај Прилепско, македонските комити испишаа една од најепските страници во историјата на револуционерното движење, одбивајќи да се предадат пред огромната османлиска војска.
Битката се одиграла на месноста „Ножот“, во близина на планината Бабуна и селото Ракле, во време кога Македонија била крваво боиште на туѓи вооружени пропаганди. Неколку здружени чети на ВМОРО (Прилепската, Велешката и Костурската) биле стационирани во регионот со цел да го расчистат теренот од српските и грчките чети, но набрзо биле предадени на османлиските власти.
Сооднос 3.000 против неколку стотици
Комитите се нашле целосно опколени од околу 3.000 редовни турски војници, предводени од искусниот мајор Енвер-бег. Согледувајќи го нерамноправниот сооднос на силите, главните војводи сфатиле дека директниот судир би значел сигурна смрт и наредиле итно повлекување кон побезбедни позиции.
Меѓутоа, група од 67 млади момчиња (најголем дел од Костурската, но и од Велешката и Прилепската чета), кои веќе биле позиционирани на самиот врв Ножот, категорично одбиле да ја послушаат наредбата. Нивниот одговор до војводите останува врежан во историската меморија:
„Опфатени сме од оган, гориме и сме дошле да изгориме. Сакаме да умреме со достоинство.“
Бомба наместо предавање
По повеќечасовна жестока борба под пеколното јулско сонце, бранителите на врвот останале без муниција. Знаејќи дека не постои излез и одбивајќи живи да паднат во рацете на непријателот, преостанатите комити легнале врз своите последни рачни бомби, ги активирале и колективно заминале во смрт. Тој ден, вкупниот број на загинати македонски револуционери во тој регион достигнал 67.
Почесен плотун од непријателот
Она што и дава речиси митска димензија на оваа битка е реакцијата на османлискиот командант. Искачувајќи се на врвот по експлозиите, мајорот Енвер-бег бил длабоко шокиран од глетката и фасциниран од херојството на младите македонски комити. Тој им наредил на своите војници да не ги сквернават телата на загинатите, што било реткост во тоа време.
Во знак на почит кон нивната војничка чест и гордост, Енвер-бег наредил почесен плотун за загинатите бранители, а на локалното население му дозволил достоинствено да ги погреба хероите.
Фотографиите од телата на комитите, направени по битката, набрзо го обиколиле светот преку странските дописници, станувајќи вечен доказ за невидениот идеализам, пркос и саможртва за слободата на Македонија.