Ормускиот теснец – ахилова пета на глобалната енергетска безбедност: Затворањето може да предизвика светска рецесија
Затворањето на Ормускиот теснец, најважната поморска рута за глобалната трговија со нафта и течен природен гас, може да предизвика глобална рецесија, предупредуваат енергетски аналитичари. Низ теснецот дневно поминуваат повеќе од 14 милиони барели нафта – една третина од светскиот поморски извоз – а само мал дел од овие количини може да се пренасочи по алтернативни рути.
Пазарот долго го потценувал ризикот
Боб Мекнали, поранешен советник за енергија во Белата куќа, за CNBC изјави дека пазарот на нафта долго време го потценувал ризикот од нарушување на снабдувањето од Блискиот Исток.
„Ова е голема работа”, нагласи Мекнали, проценувајќи дека терминалните цени на нафтата може да пораснат за 5 до 7 долари по барел кога тргувањето ќе започне во недела попладне.
Во петок, цената на нафтата Brent се стабилизира на 72,48 долари по барел, додека американската нафта WTI заврши на 67,02 долари. Викенд тргувањето веќе покажа раст од околу 10 отсто, туркајќи ја WTI кон 75 долари по барел.
Иран може да ја искористи географската предност
Иран е четврти најголем производител на нафта во рамките на ОПЕК, со производство од малку над три милиони барели дневно, и го дели крајбрежјето со Ормускиот теснец.
Мекнали предупредува дека Иран може да се обиде да го загрози претседателот Трамп правејќи го теснецот несигурен за комерцијален сообраќај, што би можело да ја качи цената на нафтата над 100 долари по барел. Иран располага со големи залихи мини и ракети со краток дострел, кои можат сериозно да го нарушат поморскиот сообраќај.
„Долготрајното затворање на Ормускиот теснец ќе значи сигурна глобална рецесија”, предупреди Мекнали.
20 милиони барели дневно – незаменливи количини
Мет Смит, аналитичар во консултантската куќа Kpler, истакнува дека повеќе од 20 милиони барели нафта се извезуваат од Персискиот Залив, а резервните капацитети во соседните земји не можат лесно да ја надоместат оваа количина.
Според податоците на Kpler, во 2025 година околу три четвртини од нафтата што поминувала низ теснецот завршувала во четири азиски земји – Кина, Индија, Јапонија и Јужна Кореја.
Дополнително загрижувачки е фактот дека околу 20 отсто од светскиот извоз на течен природен гас (LNG), претежно од Катар, исто така поминува низ теснецот, а тие количини не можат лесно да се заменат.
„Можеме да видиме создавање залихи, особено во азиските земји кои се големи увозници на нафта и гас, штом ќе сфатат дека Ормус е затворен”, додава Мекнали.
Најголем шок на понудата во последните години
Михал Стајњак, заменик-директор на аналитичкото одделение на XTB, оценува дека пазарот на нафта се соочува со најголемиот шок на понудата во последните години.
„Ако Иран започне да напаѓа танкери или да го блокира овој коридор, цената на нафтата може брзо да премине 100 долари”, предупредува Стајњак.
Иако ОПЕК+ најави зголемување на производството во април, аналитичарите нагласуваат дека физичката достапност на суровата нафта станува поважна од декларациите на картелот – доколку нафтата не може безбедно да помине низ Ормускиот теснец, зголеменото производство нема да има практично значење.