ПРОФИТ НА ГРБОТ НА ГРАЃАНИТЕ: Набавните цени на храната паѓаат, маркетите ги задржуваат високите цени на полиците
Државниот пазарен инспекторат (ДПИ) откри фрапантни податоци за тоа како се формираат цените во маркетите – додека набавните цени на храната се намалувале, продажните цени на полиците останувале исти. Разликата од поевтинувањето, наместо во џебот на потрошувачите, завршувала како зголемена профитна маржа за трговците.
Овие наоди се добиени од две одделни контроли на ДПИ и денеска се главна тема на состанокот меѓу претставниците на Владата, производителите и дистрибутерите на храна. Целта на средбата е да се „прочешла“ целиот синџир на снабдување – од производителот и увозникот, преку транспортот и магацините, сè до крајната цена што ја плаќаат граѓаните на каса.
Поевтинувањето не стигнува до потрошувачите
Иако инспекциските наоди не значат дека апсолутно секој маркет и секој производ подлежи на оваа практика, јасно е утврдено дека во одредени периоди малопродажните цени растеле побрзо од набавните, или пак воопшто не се намалувале кога набавката поевтинувала.
Практично, кога набавната цена паѓа, а цената на полицата останува иста, трговецот остварува екстра профит. Од Министерството за економија и труд посочуваат дека очекуваат промените во набавните цени во иднина пореално да се одразуваат на крајната сума.
„На состанокот ќе разговараме за целиот синџир на набавка. Очекуваме апелот на Министерството да биде слушнат и во иднина да нема вакви отстапки кои се на штета на потрошувачите“, велат од Министерството за економија.
Трговците претходно апсорбирале трошоци, но сега ситуацијата е сменета
Новите податоци доаѓаат по претходната пролетна анализа на Министерството (од 1 февруари до 1 април 2026), која опфати 55 најпродавани производи во четири големи трговски ланци. Тогаш сликата беше поинаква – набавните цени пораснале за 1,01 отсто, но продажните само за 0,43 отсто, што значеше дека трговците апсорбирале дел од трошоците.
Сепак, најновите контроли покажуваат дека трендот се свртел во корист на трговците кои не ги намалиле цените откако набавните трошоци почнале да паѓаат.
Статистиката бележи благ пад, но синдикалната кошница останува прескапа
Официјалната статистика за јуни покажува благо намалување на ценовниот притисок на месечно ниво. Трошоците на животот паднале за 0,5 отсто во споредба со мај, а храната поевтинила за 1,1 отсто. Но, на годишно ниво (во споредба со лани), трошоците за живот сепак се повисоки за 3,4 отсто.
Дека животот е сè уште прескап, потврдува и Синдикалната минимална кошница. Во јуни таа изнесувала 68.654 денари за едно четиричлено семејство, што е само 88 денари помалку во однос на мај. Овој податок е доказ дека минималните статистички поевтинувања граѓаните речиси и не ги чувствуваат во секојдневниот живот.
Ќе има ли мерки или само апели?
Во формирањето на крајната цена, освен набавната вредност, влегуваат и трошоците за струја, плати, транспорт, закуп и даноци. Но, кога сите овие трошоци паѓаат или стагнираат, а цената останува иста, се отвора прашањето за нефер трговски практики.
Комисијата за заштита на конкуренцијата е институцијата која треба да утврди дали постои координирано договарање на цените меѓу големите играчи на пазарот. Задржувањето високи цени само по себе не е кривично дело, но злоупотребата на пазарната позиција подлежи на санкции.
Засега, Владата настапува со апели за „општествена одговорност“. Дали по денешниот состанок ќе се воведат конкретни и задолжителни механизми – како ограничување на маржите или јавно објавување на набавните цени, останува да се види.