ТРАМП ГО ОДБИ ИРАНСКИОТ ПРЕДЛОГ: Скок на цените на нафтата и страв од пролонгирање на кризата во Ормутскиот теснец
Брзото отфрлање на иранскиот одговор на американскиот мировен предлог од страна на претседателот Доналд Трамп предизвика нов потрес на глобалните пазари. Цените на нафтата бележат остар раст поради стравувањата дека десетнеделниот конфликт ќе се одолговлекува, со што клучниот Ормутски теснец и натаму ќе остане парализиран за меѓународниот поморски сообраќај.
Разлики кои тешко се премостуваат
Само неколку дена откако Вашингтон излезе со понуда за деескалација и почеток на преговори за поспорните прашања, вклучително и нуклеарната програма, Техеран испорача свои услови. Иранскиот одговор се базираше на барање за итен прекин на воените дејствија на сите фронтови, со посебен акцент на Либан, каде што Израел се бори против милитантите на Хезболах.
Според иранските државни медиуми, Техеран побарал и финансиска компензација за воените штети, укинување на американските санкции и забраната за продажба на нафта, како и прекин на поморската блокада. Истовремено, Иран инсистира на својот суверенитет врз Ормутскиот теснец и бара гаранции дека нема да има идни напади.
Ваквите барања експресно беа отфрлени од американскиот претседател. Преку објава на својата социјална мрежа „Трут соушл“ (Truth Social), Трамп кратко порача: „Не ми се допаѓа – тотално неприфатливо“, без да навлегува во дополнителни детали.
Пазарите реагираат: Нафтата поскапе за 4 долари по барел
Дипломатскиот ќорсокак веднаш се одрази на светските берзи. Цената на нафтата утрово скокна за повеќе од 4 долари за барел. Пред почетокот на конфликтот на 28 февруари, низ Ормутскиот теснец поминуваше една петтина од светската трговија со нафта и течен природен гас, што го прави ова подрачје централна точка на геополитички притисок.
„Пазарот на нафта продолжува да функционира како геополитичка машина за наслови, при што цените остро осцилираат по секој коментар, отфрлање или предупредување што доаѓа од Вашингтон и Техеран“, објаснува Пријанка Сачдева, виш пазарен аналитичар во „Филип Нова“.
Домашен притисок и меѓународна воздржаност
Одолговлекувањето на кризата создава сериозни политички главоболки за Трамп на домашен терен. Анкетите покажуваат дека војната е непопуларна меѓу Американците, кои се соочуваат со драстичен раст на цените на горивата на помалку од шест месеци пред изборите кои ќе одлучат дали Републиканците ќе ја задржат контролата врз Конгресот.
Дополнителен проблем за Вашингтон е слабата меѓународна поддршка. Сојузниците од НАТО ги одбиваат американските повици за испраќање воени бродови за деблокада на теснецот, инсистирајќи на сеопфатен мировен договор и меѓународно овластена мисија пред каква било воена акција.
Дипломатска офанзива во Пекинг и остра реторика од Израел
Во обид да најде излез од кризата, претседателот Трамп в среда патува за Пекинг, каде се очекува Иран да биде една од главните теми на разговор со кинескиот претседател Си Џинпинг. Вашингтон се надева дека Кина ќе го искористи своето влијание за да го притисне Техеран на договор.
Во меѓувреме, Трамп порача дека иранските сили „се поразени, но тоа не значи дека се целосно завршени“.
Сличен став дели и израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху. Во интервју за „60 минути“ на Си-Би-Ес (CBS News), тој истакна дека војната не е готова бидејќи претстои работа на отстранување на збогатениот ураниум од Иран, демонтирање на нуклеарните постројки и неутрализирање на балистичките капацитети. Иако Нетанјаху дава предност на дипломатијата, тој не ја исклучи употребата на сила.
На овие закани, иранскиот претседател Масуд Пезешкијан одговори дека Иран „никогаш нема да се поклони пред непријателот“ и дека со сета сила ќе ги брани националните интереси.
И покрај обидите за прекин на огнот на почетокот на април, последните денови се забележани најголемите разгорувања на борбите во и околу Ормутскиот теснец, оставајќи ги глобалните бродски рути и економии под сериозна закана.