Суровата математика во Преспа: Треба да продадеш 750 килограми јаболка за само една дневница на берач – родот скапува по гранките

Во Преспа есента традиционално мириса на зрело јаболко, но оваа сезона овоштарниците се невообичаено тивки и празни. Наместо вообичаениот метеж од берачи и полни трактори меѓу насадите, голем дел од производителите свесно чекаат. Јаболката се зрели, но откупните цени се толку понижувачки ниски што на овоштарите едноставно не им се исплати ниту да го берат сопствениот род.

Индустриското јаболко годинава се откупува за катастрофални 4 денари за килограм. Конзумното јаболко од сортата „ајдарет“ достигнува едвај 15 денари, додека прва класа сортно јаболко се движи меѓу 20 и 25 денари за килограм. За споредба, само пред една година индустриското јаболко се откупуваше за 9 до 11 денари, додека конзумното достигнуваше цена од 35 до 40 денари.

Сурова пресметка: Поскапо е да го набереш отколку да го оставиш да падне

Математиката на преспанските земјоделци годинава покажува чиста загуба уште на самото поле.

„Цената на индустриското јаболко е 4 денари, а еден работник за дневница бара 50 евра. Со јаболката што ќе ги набереме преку денот, не можеме да ги исплатиме ниту работниците“, сведочи преспанскиот овоштар Кире Карапалевски.

Пресметката е немилосрдна: ако дневницата за еден берач изнесува околу 50 евра (3.000 денари), при откупна цена од 4 денари за килограм, потребни се цели 750 килограми јаболка само за да се покрие дневницата на еден единствен работник.

Во оваа пресметка воопшто не се вклучени парите потрошени за заштитни препарати, ѓубрива, нафта за механизацијата, резидба, наводнување, како и целокупниот годишен физички труд на овоштарот. Со оглед на тоа што реалната производна цена на килограм јаболко изнесува околу 10 денари, секој предаден килограм по 4 денари значи директно тонење во должничко ропство. Затоа, многумина избираат плодот да остане на дрвото.

Економски парадокс: Помал род – пониска цена

Овогодишната криза не е последица на хиперпродукција што би го преплавила пазарот. Напротив, пролетните мразови и летниот град сериозно го преполовија родот во Преспа.

Според основните пазарни законитости, намалената понуда требаше автоматски да ја диктира цената нагоре. Сепак, во Преспа се случи спротивен парадокс: при значително намален род и драстично поскапени репроматеријали и работна рака, почетните откупни цени беа речиси преполовени.

Доцнење на субвенциите и празни ветувања

Дополнителен удар за егзистенцијата на производителите се долговите што државата ги има кон нив. Земјоделците алармираат дека сè уште ја чекаат исплатата на ветените два денари по килограм за претходните реколти, како и исплатата на други заостанати мерки за поддршка. Тоа значи дека овоштарите во новата неизвесна сезона влегуваат со стари, непокриени финансиски дупки.

Иако министерот за земјоделство, шумарство и водостопанство, Борче Серафимовски, на 16 септември одржа средба во Ресен со земјоделците и откупувачите за пласманот на родот, на терен нема конкретно решение кое би му гарантирало на производителот исплатлив откуп.

Антимонополската комисија влезе во над 30 откупни центри

Случајот со формирањето на цените доби и правна димензија. Комисијата за заштита на конкуренцијата (КЗК) спроведе вонредни контроли во повеќе од 30 откупни центри во Ресен, Струмица, Гевгелија и Кривогаштани.

Од КЗК соопштија дека првичните анализи на документацијата покажале сериозни индиции за прекршување на пазарните правила, што отвора сомнеж за евентуално картелско здружување и вештачко диктирање на ниските откупни цени на штета на земјоделците.

Јаболкото е евтино на гранка, но скапо на пазарите

Најголемиот апсурд во целиот синџир го чувствуваат крајните потрошувачи. Додека овоштарот добива едвај 4 денари за индустриско или 15-20 денари за конзумно јаболко, цените во маркетите и на пазарите низ градовите достигнуваат многукратно повисоки износи.

Најголемиот профит завршува кај посредниците, трговците и ладилниците, додека целокупниот производствен и климатски ризик останува исклучиво на грбот на земјоделецот.

Неизвесна иднината на целиот регион

Преспанското јаболко не е обична земјоделска култура – тоа е ’рбетот на локалната економија од кој директно зависат илјадници семејства, транспортери, преработувачки капацитети и мал бизнис. Доколку институциите итно не воведат ред во откупот и не обезбедат гарантирани заштитни цени, Преспа ризикува целосно напуштање на овоштарството и масовно иселување на младите од овој регион.