ИСТОРИСКИ ЧЕКОР КОН ЕДИНСТВО: Санду и Дан ја отворија темата за обединување на Молдавија и Романија

Заедничкото патување на молдавската претседателка Маја Санду и нејзиниот романски колега Никушор Дан на самитот во Ерменија со романски воен авион, не е само дипломатски протокол, туку силна симболична порака за можното идно обединување на двете земји. Ова е првпат во историјата двете држави истовремено да бидат предводени од лидери кои на идејата за заедничка држава гледаат со позитивен став и отвореност.

Од антикорупциски активисти до национални лидери

Блискоста меѓу Санду и Дан не е само политичка, туку и лична. Двајцата лидери имаат минато како истакнати антикорупциски активисти кои се бореа против злоупотребата на моќта. Маја Санду, која како и третина од своите сограѓани поседува и романско државјанство, веќе отворено изјави дека на евентуален референдум за обединување би гласала „за“. Од другата страна на реката Прут, Никушор Дан потврди дека „Романија е подготвена за ваков проект“, воведувајќи нов пристап на еднаквост и почитување кон молдавскиот народ.

Расте поддршката за заедничка иднина

Анкетите од март 2026 година покажуваат значителен пораст на ентузијазмот за обединување. Во Република Молдавија, поддршката достигна рекордни 42 проценти, додека во Романија дури 72 проценти од населението се изјасниле позитивно. Клучен фактор за оваа промена на расположението е руската агресија врз Украина, која кај многумина ги урна илузиите за безбедносна соработка со Москва.

Романија веќе се етаблираше како најважен стратешки партнер на Молдавија, помагајќи ѝ на земјата да се ослободи од енергетската зависност од Русија и да се поврзе со европските мрежи.

Историски контекст и пречките на патот

Иако двете земји делат ист јазик, култура и историја – поделени во 1812 година и повторно по Втората светска војна од страна на Сталин – патот до реинтеграција не е едноставен. Главните пречки се:

• Уставниот поредок: Молдавија има уставна обврска за воена неутралност.
• Регионот Транснистрија: Сепаратистичкиот појас поддржан од Русија останува „замрзнат конфликт“ кој ја комплицира секоја територијална реорганизација.
• Проруска опозиција: Во Кишињев, Санду се соочува со обвинувања за предавство од страна на партиите кои заговараат поблиски врски со Москва.

ЕУ со зелено светло за правото на самоопределување

Прашањето за обединувањето се наметнува и во контекст на преговорите за пристапување на Молдавија во ЕУ. Додека некои аналитичари сметаат дека ова може да го забави европскиот пат, еврокомесарката за надворешна политика Каја Калас е децидна: „Одлуката за обединување може да ја донесе исклучиво народот на Молдавија и на Романија – и никој друг“.

Со оглед на тоа што гласовите на Молдавците со двојно државјанство беа пресудни за победата на Никушор Дан над десницата во Романија, јасно е дека политичката тежина на ова прашање само ќе расте во наредниот период.