Една искра е доволна: Пожарите почнуваат во мај, дали и ова лето Македонија ќе биде затечена?

Со првите високи температури во мај, Македонија повторно влегува во критичниот период каде што една запалена депонија, фрлено чкорче или „контролирано“ палење на стрниште може да се претвори во катастрофа. Неодамнешниот пожар во Шуто Оризари не е изолиран инцидент, туку сериозен аларм дека државата мора навреме да го вклучи системот за превенција, пред огнените стихии да почнат да голтаат шуми, јавни пари и човечко здравје.

Според информациите од Центарот за управување со кризи (ЦУК), по пријава на бројот 112, скопската Противпожарна бригада со две возила успешно изгаснала пожар на депонија во Шуто Оризари, каде се запалила машина за мелење железо. Иако огнот бил брзо ставен под контрола благодарение на навремената интервенција и заградениот плац, суштината на проблемот останува – повторно гори на локации со висок ризик: метален отпад, запаливи материјали и слаба превенција.

Сезоната не почнува во јули, туку сега

Секое лето во Македонија се повторува истото сценарио: високи температури, експлозија од пожари, паника, активирање на хеликоптери и барање меѓународна помош. Кога ќе заврне, темата се заборава до следниот мај.

Експертите предупредуваат дека пожарите одамна не смеат да се третираат како обична „летна непогода“. Тие се резултат на климатските промени, запуштената инфраструктура и човечката негрижа. Официјалните податоци покажуваат фрапантен факт – над 90 проценти од пожарите во земјава се предизвикани од човечки фактор.

Во мај традиционално први се активираат депониите и индустриските зони. Со растот на температурите во јуни и јули, кои редовно надминуваат 40 степени особено во Повардарието, ризикот агресивно се сели кон дехидрираните шуми и земјоделските површини.

Трите критични фронта: Депонии, шуми и стрништа

Системот за справување со кризи секоја година се соочува со три различни, но подеднакво опасни жаришта:

• Депониите (Урбани и диви): Пожарите овде не голтаат само површина, туку го трујат воздухот. Горењето пластика, гуми и масла ослободува токсични честички опасни по здравјето. Овие пожари, како оној на „Дрисла“ во 2022 година, често горат под површината и тешко се гаснат.
• Шумските пространства: Националните паркови и планините како Јакупица, Водно, Пелистер и Осогово се постојано на ризичната мапа. Трауматичното искуство од 2021 година, кога изгореа над 10.000 хектари шума, покажа колку е ранлив системот кога огнот ќе се прошири на повеќе локации истовремено.
• Земјоделските површини: Палењето на стрништата по жетва е опасна навика која земјоделците ја практикуваат како „брзо решение“. Кога ветерот ќе го разнесе огнот, штетата ја плаќа целото општество.

Превенцијата е секогаш поевтина од гаснењето

Решавањето на проблемот не започнува со полетување на хеликоптер кога шумата веќе е во пламен. Експертите апелираат на системски мерки кои треба да се спроведуваат сега: санација на дивите депонии, драконски казни за палење отпад, чистење на ризичната вегетација околу автопатиштата, употреба на дронови за рано откривање и сериозно финансиско зајакнување на противпожарните служби.

На крајот, превенцијата е и прашање на јавна свест. Едно фрлено чкорче од автомобил или неизгаснат оган по пикник се доволни за катастрофа. Прашањето повеќе не е дали Македонија ќе има пожари ова лето, туку дали институциите и граѓаните конечно ќе престанат да се однесуваат како да се изненадени од нив.