Унгарија ги отвора тајните досиеја: Почна објавувањето на регистрите на комунистичките информатори, 70 години по задушувањето на востанието
Унгарската влада на премиерот Петер Маѓар почна да ги објавува регистрите на лица што комунистичката државна безбедност ги водела како информатори, исполнувајќи го едно од клучните изборни ветувања на партијата Тиса и повторно отворајќи ја дебатата за одговорноста за време на диктатурата, пренесува „Дојче веле".
Датумот на објавувањето не е случаен. На 4 ноември 1956 година советските сили почнаа со бруталното задушување на унгарското востание. Точно седумдесет години подоцна, на истиот ден, започна објавувањето на документите за мрежата информатори преку која тогашните комунистички власти го надгледувале сопственото население.
Меѓу првите објавени материјали се регистарските картони со основни податоци за лицата заведени како информатори. До крајот на февруари 2027 година се очекува да бидат објавени и таканаречените Б-досиеја, една од најобемните збирки за регрутираните лица. Според проценките, регистрите би можеле да содржат податоци за 50.000 до 60.000 луѓе.
Присутноста во регистарот не значи автоматски вина
Директорот на Историскиот архив на службите за државна безбедност Герге Бендегуз Чех упати важно предупредување: појавувањето на нечие име во регистарот само по себе не докажува дека лицето свесно соработувало со службата.
Некои граѓани биле заведени како информатори без нивно знаење, а дел од досиејата се нецелосни или биле уништени во текот на децениите. Оваа ограда е клучна за спречување на можни неправедни обвинувања и за заштита на лицата чии имиња може да се појават во документите без нивна фактичка одговорност.
Децениска политичка блокада под Орбан
Унгарските граѓани уште од 1997 година имаа ограничен пристап до сопствените досиеја, но поширокото отворање на архивите со години беше предмет на остар политички спор. Според унгарскиот портал „Телекс”, партијата Фидес на Виктор Орбан од 2010 година повеќе од 30 пати гласала против нивното отворање.
Доаѓањето на власт на Петер Маѓар и неговата партија Тиса го промени овој статус кво, претворајќи го отворањето на комунистичките архиви во едно од првите конкретни дела на новата влада во областа на транзициската правда.
Процесот на објавување се очекува да предизвика широка јавна дебата во Унгарија за наследството на комунистичкиот режим и за степенот на соработка на поединци со репресивниот апарат на државната безбедност.