Од 1 декември потешко до кредит: НБРМ ги стега лимитите за задолжување и ги скратува роковите за отплата

Новите правила, објавени од централната банка на 2 октомври, предвидуваат максималниот однос меѓу вкупните месечни кредитни обврски и приходите на кредитокорисникот да се намали за пет процентни поени. Кај кредитите во денари лимитот паѓа од 50 на 45 проценти, додека кај кредитите со валутна компонента — од 45 на 40 проценти.

Практично, граѓанин со месечни примања од 60.000 денари, кој досега можел да има вкупни месечни кредитни обврски до 30.000 денари, од декември ќе биде ограничен на 27.000 денари.

Пократки рокови — повисоки рати

Значајни промени има и кај роковите за отплата. Станбените кредити за купување втор или следен стан, наместо досегашните 30 години, ќе можат да се отплаќаат најмногу 25 години. Кај хипотекарните потрошувачки кредити максималниот рок се скратува од 20 на 15 години.

Тоа значи дека граѓаните кои ќе земат ист износ на кредит со пократок период на отплата ќе имаат повисоки месечни рати, доколку каматата и другите услови останат непроменети. Истовремено, пониските лимити за задолжување ќе влијаат и врз максималниот износ што банките ќе можат да им го одобрат.

За оние што првпат купуваат сопствен дом, максималниот рок на отплата и натаму ќе биде 30 години, со можност за минимално сопствено учество од 10 проценти. За останатите купувачи општиот регулаторен минимум ќе изнесува 25 проценти, согласно мерките воведени во декември 2025 година.

Славески: „Становите пред сè треба да бидат за живеење”

Гувернерот на Народната банка Трајко Славески, во октомвриско интервју за ТВ Телма, објасни дека целта е да се ограничи ризикот од прекумерно задолжување, а истовремено да им се помогне на оние што го решаваат станбеното прашање.

„Уште минатата година кажав дека становите и куќите, пред сè, треба да бидат објекти за живеење, а дури потоа објекти за инвестирање”, изјави Славески.

Според него, половина од новоодобрените кредити годинава се со рок на отплата подолг од 25 години, што е една од клучните причини за скратувањето на максималниот период за враќање на кредитите за втор и следен стан.

Економистите предупредуваат на ефектите врз градежништвото

Економистот Абил Бауш, во изјава за „Порталб”, предупреди дека новите ограничувања може да влијаат врз побарувачката за кредити, куповната моќ на граѓаните и градежниот сектор.

Според Бауш, скратувањето на роковите за отплата ќе значи повисоки месечни рати, што може да ја намали достапноста на кредитите за дел од домаќинствата. Тој посочува дека мерките доаѓаат во период кога градежништвото има значајна улога во економскиот раст, а купувањето недвижности останува еден од традиционалните начини на вложување на граѓаните.

Станбените кредити растат за 16,1% годишно

Народната банка ги образложува новите ограничувања со забрзаниот раст на задолжувањето на домаќинствата. Во текот на септември станбените кредити пораснале за 1,5 отсто на месечно и за 16,1 отсто на годишно ниво.

Цените на становите во Скопје продолжуваат да растат, но со забавено темпо. Во третиот квартал од 2026 година годишниот раст на цените изнесувал 10,3%, во споредба со 13,4% во претходниот квартал.

Од централната банка нагласуваат дека мерките имаат превентивен карактер и не се резултат на непосредна нестабилност на банкарскиот систем, туку целта е да се спречи прекумерното задолжување пред тоа да предизвика проблеми и за граѓаните и за банките.

Банките веќе ќе треба да ги приспособат условите за одобрување кредити кон изменетата регулатива, која стапува во сила за помалку од еден месец.