ИЕА: Европа може да остане без дизел и авионско гориво до мај – „Најголемо нарушување во историјата”
Шефот на Меѓународната агенција за енергија, Фатих Бирол, предупреди дека сегашната глобална енергетска криза е посериозна од нафтените шокови од 1973 и 1979 година, а Европа може да се соочи со недостиг од дизел и авионско гориво најдоцна во мај. Паралелно, ФАО објави дека цените на храната повторно пораснаа во март, со нагло зголемување на шеќерот и растителните масла поради пренасочување на суровините кон производство на гориво.
„Април ќе биде многу полош од март”
Во разговор со шефот на норвешкиот пензиски фонд, Николај Танген, Бирол предупреди дека најлошото допрва доаѓа.
„Април ќе биде многу полош од март. Во март нафтата и течниот природен гас сè уште пристигнуваа на пазарот. Нема ништо во април”, рече шефот на ИЕА.
Иранските напади и ограничувањата за пловидба низ Ормускиот Теснец ги намалиле испораките за повеќе од 12 милиони барели дневно, додека вкупниот губиток во март достигнал 370 милиони барели.
За споредба, во нафтените кризи од 1973 и 1979 година биле изгубени околу пет милиони барели дневно.
Рекордни резерви на пазарот – но недоволно
Членовите на ИЕА одлучија да пласираат рекордни 400 милиони барели од стратешките резерви, најмногу во историјата. Европа планира да пушти 73 милиони барели нафтени деривати и 35 милиони барели сурова нафта.
„Но морам да бидам целосно искрен – тоа само го ублажува проблемот, а нема да го реши. Клучното решение е отворањето на Ормускиот Теснец”, рече Бирол.
Тој предупреди и дека околу 40 клучни енергетски објекти на Блискиот Исток се оштетени од почетокот на војната и ќе биде потребно време за нивно враќање во функција.
„Ни се заканува многу големо нарушување, најголемо во историјата”, заклучи Бирол.
Европа и Азија најпогодени
Азија досега е најпогодена од прекините, бидејќи повеќе од 80 отсто од нафтата и гасот што минуваат низ Ормускиот Теснец одат кон азиските пазари.
„Го гледаме тоа во Азија, но наскоро, мислам дека во април или мај, и Европа ќе го почувствува тоа”, рече Бирол, посочувајќи дека најголемиот проблем е недостатокот на дизел и гориво за авиони.
ФАО: Цените на храната растат – гориво наместо храна
Организацијата за храна и земјоделство на ОН (ФАО) објави дека нејзиниот индекс на цени во март порасна за 2,4 отсто во однос на февруари, достигнувајќи 128,5 поени.
Главни двигатели на растот:
| Производ | Месечен раст | Причина |
|---|---|---|
| Шеќер | +7,2% | Очекување дека Бразил ќе го насочи шеќерната трска кон етанол |
| Растителни масла | +5,1% | Ограничено снабдување од Црното Море, побарувачка за биодизел |
| Житни култури | +1,5% | Суша во САД, поскапи ѓубрива |
| Млечни производи | +1,2% | Поскапи млеко во прав и путер |
| Месо | +1,0% | Сезонска побарувачка во ЕУ, намален извоз од Бразил |
Трговците очекуваат поместување на производството од прехранбени суровини кон етанол и биодизел, но и намалување на одредени култури поради повисоките трошоци.
Пченицата може да се намали за 1,7 отсто
ФАО проценува дека производството на пченица во 2026 година може да се намали за 1,7 отсто, на 820 милиони тони, поради:
- Пониски цени и неповолно време во ЕУ, Русија и САД
- Повисоки трошоци за ѓубрива и влезни материјали
- Можно префрлање на земјоделците кон култури кои бараат помалку ѓубриво
Сепак, глобалните залихи на жито се очекува да достигнат рекордни 951,5 милиони тони до крајот на сезоната, а трговијата да порасне за 3,6 отсто.
ФАО предупредува дека конфликтот и високите цени на енергијата и ѓубривата внесуваат зголемена неизвесност во прогнозите, особено за претстојната сеидба.