Енергетски шок во Европа: Цените на горивата со 20-годишен рекорд, притисокот се прелева и во Македонија
Цените на нафтените деривати во Европската Унија достигнаа историски највисоко ниво во изминатите две децении, покажува најновиот неделен извештај на Европската комисија. Поради геополитичките превирања на Блискиот Исток и растот на рафинериските маржи, полнењето на стандарден резервоар од 50 литри во Европа веќе надминува 100 евра, а економистите предупредуваат дека вистинскиот ценовен удар врз дизелот допрва следува во октомври.
Драстични разлики низ земјите-членки
Според официјалните податоци на ЕК, просечната цена на бензините на европскиот пазар достигна 2,063 евра за литар, додека дизелот се искачи на просечни 2,159 евра. Тоа значи дека европските возачи за резервоар од 50 литри издвојуваат во просек 103 евра за бензин, односно 108 евра за дизел гориво – апсолутен рекорд откако се води официјалната статистика од 2005 година.
Поради различните даночни оптоварувања, разликите меѓу државите се огромни. Најевтино гориво точат граѓаните на Малта (1,34 евра за бензин и 1,21 евро за дизел), додека најскапо е во Данска, каде литар бензин чини 2,56 евра, и Финска, каде дизелот се продава по 2,51 евро за литар.
Што го диктира растот: Ормускиот теснец, „Сауди Арамко“ и рафинериите
Клучниот фактор за ценовниот шок е воениот конфликт со Иран, кој сериозно го загрози поморскиот транспорт на сурова нафта низ Ормускиот теснец. Цената на типот „Брент“ на светските берзи за време на ескалацијата надмина 126 долари за барел, а моментно се одржува на високо ниво од над 104 долари (во споредба со предвоените 72 долари).
Дополнителен притисок врз европскиот пазар создаде одлуката на нафтениот гигант „Сауди Арамко“ да ги сопре октомвриските испораки кон најмалку две европски рафинерии по нападот врз клучниот саудиски нафтовод.
Според анализите на Европската централна банка (ЕЦБ), покрај суровата нафта, главен двигател на поскапувањето се рекордните рафинериски маржи. Рафинериската маржа моментно зафаќа дури 19 отсто од малопродажната цена на дизелот (0,41 евро по литар). Од почетокот на годината, бензинот во ЕУ е поскапен за 29%, а дизелот за речиси 40%.
Македонија на удар: Стопроцентна зависност и ризик од инфлација
Овие меѓународни турбуленции директно се рефлектираат и врз домашниот пазар. Регулаторната комисија за енергетика (РКЕ) преку своите пресметки ги усогласува цените, при што на бензинските пумпи во земјава горивата веќе ги достигнаа психолошките граници: Еуросупер БС-95 се продава за 100,50 денари, Еуросупер БС-98 за 102,50 денари, додека дизелот изнесува 99,00 денари за литар.
Бидејќи Македонија е целосно зависна од увоз на нафтени деривати, просторот за домашно ублажување на шоковите е исклучително мал. Секој следен раст на дизелот во октомври носи директен ризик за зголемување на транспортните и логистичките трошоци, што неминовно ќе изврши нов притисок врз цените на основните прехранбени производи и севкупниот животен стандард на граѓаните.