Помалку ниви, но повисоки приноси: Како македонското земјоделство се трансформираше во изминатата деценија

Македонското земјоделство во последните десет години бележи значајна структурна трансформација – обработливите површини се намалуваат, но благодарение на растот на приносите кај стратешките култури, вкупното производство на дел од нив бележи сериозен раст. Најновите податоци на Државниот завод за статистика (ДЗС) за периодот од 2015 до 2025 година покажуваат дека земјата произведува „повеќе со помалку земјиште“, иако одредени традиционални гранки се соочуваат со драматичен пад.

Во изминатата деценија, вкупната земјоделска површина во државата е намалена за 2,5 отсто – од 1.264.408 хектари во 2015 година на 1.233.099 хектари во 2025 година. Од оваа површина, која зафаќа речиси половина од територијата на државата (48%), само 40 отсто е обработливо земјиште, додека останатите 60 проценти се пасишта.

Доминација на житата: Пченицата со помалку ниви дава 27% повеќе род

Во структурата на засеаните површини апсолутен примат имаат житните култури (пченица, јачмен и пченка), кои зафаќаат над 51% од земјиштето:

• Пченица: Иако површините под пченица се намалени за 11% (од околу 74.000 на речиси 66.000 хектари), производството пораснало за дури 27 отсто – од 201.218 тони во 2015 на 256.199 тони во 2025 година, благодарение на значително повисокиот просечен принос по хектар.
• Јачмен: Се издвојува како најголем добитник во житарството со раст на засадените површини за 5,4% и зголемување на вкупното производство за над 50 проценти.
• Пченка: Забележан е пад на површините за 15,2%, односно загубени се речиси 5.000 хектари во текот на десет години.

Пиперката руши рекорди, доматите и краставиците во слободен пад

Кај градинарските култури се забележуваат драстично спротивставени трендови:

• Пиперката е апсолутен лидер: Со раст на засадените површини од 4,5% (на 9.033 хектари), производството скокна за речиси 30 отсто (од 189.443 на 244.043 тони). Приносот по хектар е зголемен за импресивни пет тони – од 21,9 на 27 тони по хектар.
• Компир: И покрај падот на засеаните површини за 14%, растот на приносот од 3,6 тони по хектар овозможи вкупниот род да порасне за 7,6% (над 203.000 тони).
• Колапс кај краставиците и доматите: Производството на краставици буквално е преполовено (од 66.830 тони во 2015 на 32.536 тони во 2025 година), со остар пад на приносите во последните три години. Кај доматите е евидентиран пад на производството за над една третина (од 173.000 на 112.000 тони), проследен со пад на приносот за речиси 10 тони по хектар.

Загрижувачки пад кај оризот и мешунките, раст на сточната храна

Статистиката открива и сериозна криза кај оризопроизводството, каде има пад од 38,5% кај засадените површини и намалување на вкупното производство за 37 отсто. Драстичен пад од над 70% е забележан кај леќата (од 84 на само 24 хектари), како и кај гравот (-25%).

Од друга страна, зголемената побарувачка за сточна храна придонесе за раст на површините под детелина (над 50%) и сончоглед (+8,7%), додека луцерката (6,7%) и тутунот (5,9%) остануваат стабилни столб-култури во домашното земјоделство.

Овие податоци јасно покажуваат дека македонскиот аграр поминува низ фаза на технолошка консолидација и зголемување на ефикасноста кај дел од производителите, но истовремено се соочува со сериозен недостиг на работна рака и климатски предизвици кои директно ги погодуваат трудово-интензивните култури како што се доматите, краставиците и оризот.