Еден пасош за пратениците: ВМРО-ДПМНЕ предлага, СДСМ поддржува, но бара забраната да важи за сите функционери

Со 77 гласа „за“ и осум „против“, Собранието по скратена постапка ја прифати иницијативата за измена на Законот за пратеници, со која се предвидува народните избраници да поседуваат исклучиво македонско државјанство. Предлогот, поднесен од група пратеници на ВМРО-ДПМНЕ, доби поддршка и од опозицискиот СДСМ, иако дебатата откри длабоки политички несогласувања и меѓусебни обвинувања.

Координаторот на пратеничката група на СДСМ, Оливер Спасовски, истакна дека партијата ќе гласа предлогот да влезе во процедура, но остро го критикуваше како „чист популистички потег“. Според Спасовски, законската измена е тешко применлива во практика бидејќи институциите немаат механизам со кој со сигурност би докажале дали некој пратеник поседува пасош и од друга држава.

Дополнително, од СДСМ најавија дека ќе поднесат амандмани за проширување на законот. Тие бараат забраната за двојно државјанство да не важи само за идните пратеници, туку да се однесува и на актуелниот парламентарен состав, како и на сите останати државни функционери.

„Меур од сапуница“ и предизвик за докажување на суд

Интересен момент во собраниската расправа е фактот што зад иницијативата како потписници стојат токму пратениците од ВМРО-ДПМНЕ (Антонијо Милошоски, Никола Мицевски, Марија Петрушевска, Бојан Стојаноски и Игор Здравковски), кои во минатото беа прозивани од СДСМ дека наводно поседуваат бугарски државјанства.

Пратеникот Антонијо Милошоски ги отфрли овие тврдења како шпекулации и ги повика пратениците од СДСМ своите обвинувања да ги изнесат надвор од собраниската говорница, за да можат да се соочат во судска постапка.

Неговата сопартијка Дафина Стојановска ги нарече обвинувањата на опозицијата „меур од сапуница“.
„Ако Антонијо Милошоски има бугарски пасош, дрско е тој да биде потписник. Ова е шанса да видиме како ќе се изјаснат колегите од СДСМ, кој навистина ќе гласа ‘за’, а кој само блефира. Денес пукна уште еден нивен меур од сапуница“, порача Стојановска.

Зајкова со предизвик до функционерите: Сите на нотар да изјавиме дека немаме друг пасош, кој излажал – оставка веднаш!

Претседателката на Либерално-демократската партија (ЛДП) и пратеничка, Моника Зајкова, упати остар предизвик до своите колеги во Собранието и до сите именувани функционери. Таа бара законската забрана за двојно државјанство да не важи само за пратениците, туку за сите без исклучок, и тоа да стапи на сила веднаш.

Реагирајќи на тековните дебати во Собранието, Зајкова ја критикуваше, како што вели, дволичноста на „големите“ политички партии и побара воведување на еднакви стандарди за сите државни позиции.

„Законот да важи без исклучок и од денес“

Според лидерката на ЛДП, нелогично е строгите правила за државјанство да важат само за претседателот на државата, јавниот обвинител и амбасадорите, додека за другите се бараат „обиколници“.

„Законот треба да важи еднакво за сите. Како што важи за претседателот и амбасадорите, така да важи и за сите избрани и именувани лица – пратеници, министри, директори. Без исклучок и од денес!“, децидна е Зајкова.

Таа смета дека законските измени не треба да се однесуваат само на идните состави, туку на актуелните носители на јавни функции. Зајкова оди чекор понатаму, барајќи морална и политичка одговорност за оние кои веќе се на позиции.

„Да се направи увид: доколку некој во моментот кога стапил на функција имал двојно државјанство – веднаш да си поднесе оставка! Пратениците-предлагачи нека побараат оставки и од сите министри кои евентуално имаат или имале двојно државјанство во моментот на изборот“, порача таа.

Предизвик: Потврда кај нотар за лојалност кон државата

Како доказ за својата искреност, претседателката на ЛДП понуди личен пример и ги повика останатите да го следат. Таа предложи сите функционери под полна морална и кривична одговорност да потпишат изјави кај нотар.

„Еве, јас волонтирам – нека почне од моето државјанство. Подготвена сум да заверам изјава пред нотар дека не сум имала друго државјанство. Па бујрум, колеги и функционери – ајде сите искрено, на проверка и на нотар“, истакна Зајкова.

Таа заклучи дека секој друг пристап, освен целосна транспарентност и еднакви правила за сите, ќе биде протолкуван од јавноста како политичка дволичност и дефокусирање од реалните проблеми.

Политички импликации: Од Груевски до балансот во Собранието

Експертската и политичката јавност веќе дебатира за мотивите и последиците од ваквиот законски предлог. Скептиците прашуваат дали станува збор за политички маневар за „перење на образот“ на одредени пратеници или за суштинска промена.

Доколку забраната се прошири на сите функционери, како што бара СДСМ, тоа може да предизвика сериозни импликации. Под лупа би се нашле пратениците од албанскиот политички блок кои евентуално поседуваат државјанства на Косово или Албанија, но и граѓаните кои имаат бугарски пасоши. Интересно е што проширената забрана индиректно би го блокирала и евентуалното политичко враќање на екс-премиерот Никола Груевски, за кого во јавноста кружат неофицијални информации дека поседува унгарско и српско државјанство.

Досега, рестрикции за двојно државјанство во Македонија официјално важеа само за амбасадорите, иако јавна тајна е дека низ годините повеќе министри и високи функционери поседувале пасоши и од други држави.

Како е регулирано двојното државјанство во светот?

Ограничувањата за вршење јавна функција со двојно државјанство не се непознати во светот, најчесто од безбедносни причини и спречување судир на интереси (т.н. поделена лојалност).

• Строги забрани: Во Австралија, лицата со двојно државјанство не можат да бидат избрани во федералниот парламент (што предизвика голема политичка криза во 2017 година). Слични забрани за пратеници или дипломати имаат Израел, Египет, Гана, Колумбија и Филипините. Земји како Сингапур, Јапонија и Кина воопшто не признаваат двојно државјанство за ниту еден граѓанин.
• Европска практика: Повеќето европски земји (Германија, Франција, Италија, Шведска итн.) денес целосно дозволуваат двојно државјанство. Исклучок се држави како Австрија и Холандија, каде двојното државјанство е генерално забрането, освен во строго определени случаи (на пр., стекнато со раѓање или поради висок национален интерес).
• САД и Велика Британија: Во овие земји двојното државјанство е дозволено, но во САД може да претставува пречка при добивањето на високи безбедносни сертификати за државни службеници.

Следи период на амандманска расправа во македонското Собрание, каде ќе се дефинира конечниот изглед на законот и ќе се види дали политичките партии ќе постигнат консензус за тоа кој сè ќе мора да се откаже од „резервниот“ пасош доколку сака да ја води државата.