Планетата го губи вечниот мраз: Глечерите на Алпите и низ светот исчезнуваат со рекордна брзина – критичниот врв доаѓа до 2050 година

Глечерите кои со илјадници години претставуваа симбол на вечноста во планинските пејзажи ширум светот, денес исчезнуваат со брзина што научната заедница сè потешко може да ја дефинира како „постепен процес“. Од Алпите и Хималаите, па сè до Андите, повлекувањето на ледените маси повеќе не е само апстрактно предупредување во научните трудови за климатските промени, туку видлива и сурова реалност чии директни последици веќе се чувствуваат врз глобалното водоснабдување, порастот на морското ниво и зачестените природни непогоди.

Симболичен крај: Триглавскиот глечер сведен на неколку метри

Еден од најдраматичните регионални примери за оваа еколошка криза се наоѓа во нашето непосредно соседство. Словенечките научници алармираат дека површината на познатиот Триглавски глечер во Словенија е сведена на само неколку квадратни метри. Со ова, тој практично ја изгуби својата функција и падна под меѓународниот научен праг од 100 квадратни метри неопходен за едно ледено подрачје официјално да се класифицира како глечер во инвентарите. Индентична и неповратна судбина го очекува и вториот словенечки глечер, Скута.

Швајцарските Алпи губат по 20% од мразот за пет години

Состојбата во срцето на Европа е подеднакво алармантна. Според најновите мерења на Швајцарската мрежа за следење на глечерите, алпските глечери во Швајцарија само во првите осум месеци од 2026 година изгубиле 5,5 отсто од својот вкупен волумен. Доколку се анализира периодот од 2021 година наваму, вкупната загуба на ледена маса достигнува шокантни 19,4 проценти.

Катализатор за ова брзо топење е комбинацијата од рекордни топлотни бранови и екстремниот дефицит на снежни врнежи во текот на зимите. Просечната дебелина на одделни глечери само за една година се намалува за 2,5 до 4 метри.

Глациологот Матијас Хус од престижниот универзитет ЕТХ Цирих предупредува на уште поопасен феномен: глечерите повеќе не се топат само површински. Во нивната длабочина се формираат подземни канали и џиновски шуплини исполнети со вода, што дополнително ја урива стабилноста на целиот масив одвнатре. Пример за ваквото исчезнување е некогашниот швајцарски глечер Грис, кој за само две децении изгуби 99% од својата првобитна површина.

Застрашувачки глобални бројки: Илјадници милијарди тони вода во океаните

Студија со глобални димензии објавена во престижното научно списание „Nature“ открива дека во периодот меѓу 2000 и 2023 година светските глечери изгубиле вкупно 6.542 милијарди тони ледена маса, што претставува просечно годишно топење од 273 милијарди тони. Истражувањето нотира дека стапката на губење на мразот се забрзала за дури 36 отсто во втората деценија од векот, при што само во текот на рекордната 2023 година исчезнале 548 милијарди тони мраз.

Ова масовно топење директно влијае врз зголемувањето на светските мориња, додавајќи околу 18 милиметри на глобалното морско ниво во изминатите две децении.

Бранот на целосно исчезнување: Врвот помеѓу 2040 и 2050 година

Научниците од „Nature Climate Change“ изработија компјутерски модели за приближно 200.000 глечери ширум светот со цел да предвидат кога ќе настапи нивното целосно исчезнување од географските карти.

• Сценарио со 1,5°C затоплување: Врвот на изумирање би се случил околу 2041 година, кога засекогаш би исчезнувале по 2.000 глечери годишно.
• Сценарио со 4°C затоплување: Критичниот врв би се поместил кон средината на 2050-тите, достигнувајќи драматична бројка од 4.000 целосно исчезнати глечери годишно.

Алпскиот регион е прв на удар, бидејќи малите глечери со помал волумен немаат капацитет да го издржат постојаниот температурен шок.

Зошто ова е проблем за целата планета, а не само за планините?

Глечерите претставуваат природни „водни кули“ и гигантски резервоари на слатка вода. Тие се главен извор за наводнување во земјоделството, хидроенергија и питка вода за стотици милиони луѓе во подрачја како Андите, Централна Азија и Европа, особено за време на сушните летни месеци.

Исчезнувањето на глечерите носи двојна опасност:

1. Краткорочно: Формирање на нестабилни глацијални езера кои предизвикуваат катастрофални поплави, свлечишта и одрони на карпи.
2. Долгорочно: Тотален дефицит на вода во реките во летните периоди кога топењето на мразот комплетно ќе престане, што ќе предизвика тешки суши и колапс на земјоделството.

Иднината зависи од итно намалување на емисиите

Научниците заклучуваат дека иако дел од штетата е веќе направена, секоја десетинка од степенот на глобалното затоплување прави огромна разлика. Доколку меѓународната заедница успее да го задржи растот на температурите блиску до целта од 1,5 степени од Парискиот договор, илјадници глечери ќе можат да бидат спасени за идните генерации. Мразот што ќе исчезне денес нема да се врати уште илјадници години, а одлуките донесени во оваа деценија ќе го испишат идниот изглед на Земјата.