Се заострува спорот за Изборниот законик: СДСМ против електронско гласање на дијаспората, власта бара поголема излезност

Предлог-измените на Изборниот законик отворија нов остар судир меѓу власта и опозицијата, при што главната точка на несогласување е електронското гласање на дијаспората. СДСМ предупредува на ризик од манипулации и „изборен грабеж“, додека премиерот Христијан Мицкоски тврди дека целта е да им се олесни гласањето на иселениците и да се зголеми нивното учество во политичкиот живот на државата.

Претседателот на СДСМ, Венко Филипче,  порача дека неговата партија нема да поддржи решенија кои, според неа, го доведуваат во прашање интегритетот на изборниот процес. Тој оцени дека предложениот модел отвора простор за сомнежи, бидејќи за гласачите во земјава останува физичко гласање со биометриска идентификација, додека за дијаспората се предвидува поинаков пристап.

„Зошто да има различно гласање за дијаспората и за луѓето што живеат тука? Зошто едни да оставаат фингерпринт, а други да гласаат електронски или по пошта? Ние се бориме процесот да биде еднакво безбеден за сите“, изјави Филипче.

Тој додаде дека СДСМ не е против изборни реформи, но смета дека електронското гласање не смее да се воведе без јасни и докажано сигурни механизми за контрола, идентификација и спречување злоупотреби.

Од друга страна, премиерот Христијан Мицкоски, во интервју за Сител, ги обвини СДСМ и Левица дека се противат на измените затоа што знаат дека ќе загубат на изборите. Според него, суштината е да се зголеми излезноста на дијаспората и да се зајакне врската меѓу иселениците и татковината.

„Да најдеме начин како да го зголемиме гласањето на дијаспората. Не е важно дали ќе биде електронско или со писма, туку да им овозможиме на тие луѓе полесно да го остварат своето право на глас“, рече Мицкоски.

Тој како пример ги посочи македонските државјани во Австралија, кои, според него, понекогаш треба да патуваат и по десет часа за да гласаат во дипломатско-конзуларно претставништво.

Што предвидуваат измените?

Предлог-законот, кој е во собраниска процедура по скратена постапка, предвидува гласањето на државјаните кои се на привремена работа или престој во странство да се спроведува преку безбеден електронски систем на Државната изборна комисија. Со тоа, сегашниот модел на гласање во амбасадите и конзулатите би бил заменет со електронско гласање од странство.

Според предлогот, овие решенија би почнале да важат од првите наредни редовни претседателски избори, односно од 2029 година.

Во текстот се предвидува:

• електронска идентификација на избирачот,
• тајност на гласањето,
• спречување повеќекратно гласање,
• посебен електронски извод од Избирачкиот список за гласачите од странство,
• независна техничка и безбедносна проверка на системот,
• можност за јавна проба и тестирање пред изборите.

Идентификацијата, според предлогот, би се вршела преку најмалку два независни механизми, меѓу кои податоци од важечка лична исправа, потврда преку електронска пошта и мобилен телефон, а каде што има услови и преку квалификуван електронски потпис.

Левица: Големите партии повторно ги кројат правилата

Во спорот се вклучи и Левица. Пратеникот Амар Мециновиќ денеска изјави дека блокадата на новиот Изборен законик е последица на, како што рече, долгогодишен договор меѓу најголемите партии да го задржат моделот што најмногу им одговара.

Од Левица тврдат дека електронското гласање на дијаспората е само повод зад кој се крие поширокиот проблем – неподготвеноста да се отвори прашањето за една изборна единица и пофер услови за помалите партии.

И други измени во пакетот

Освен спорниот дел за дијаспората, предложените измени содржат и:

• нови правила за користење државни ресурси во изборен период,
• ограничувања за јавни настани поврзани со инфраструктурни проекти,
• забрани за одредени исплати и вработувања за време на кампања,
• нови правила за платено политичко рекламирање,
• забрана функционери да ги користат институционалните профили на социјалните мрежи за изборна промоција,
• праг од 0,8 отсто потписи за независни листи и кандидатури,
• лимити за донации во изборна кампања.

Иако Владата тврди дека со овој пакет се вградуваат препораките на ОБСЕ/ОДИХР и се модернизира изборната рамка, опозицијата останува на ставот дека без целосна доверба во механизмите за контрола, особено за електронското гласање, законот ќе остане спорен.

Со тоа, реформата на изборното законодавство повторно се претвора во политички судир околу довербата во институциите, правото на дијаспората да гласа и безбедноста на изборниот процес.