Земјотрес на глобалниот пазар: ОАЕ ненадејно го напушта ОПЕК, светот пред нова енергетска ера

Обединетите Арапски Емирати (ОАЕ) донесоа шокантна одлука за повлекување од Организацијата на земјите извознички на нафта (ОПЕК). Овој историски потег, мотивиран од желбата на Емиратите максимално да го искористат својот производствен капацитет, се заканува да предизвика тектонски пореметувања на енергетскиот пазар, можна ценовна војна со Саудиска Арабија и трајно слабеење на монополот на ОПЕК.

Емиратите беа дел од овој нафтен картел уште пред нивното официјално осамостојување во 1971 година. ОПЕК со децении диктираше колку ќе чини суровата нафта преку систем на квоти и ограничувања на производството. Сепак, ОАЕ, кои го имаат вториот најголем резервен капацитет по Саудиска Арабија, одлучија дека повеќе не сакаат да бидат ограничувани.

Причини за егзодусот: Желба за профит пред падот на побарувачката

Долгорочното незадоволство на Абу Даби кулминираше поради строгите квоти на ОПЕК, кои го ограничуваа нивното производство на 3 до 3,5 милиони барели дневно. Емиратите со години инвестираа во проширување на своите нафтени капацитети и сега сакаат тие бројки да достигнат до 5 милиони барели дневно. Финансискиот товар од неискористениот потенцијал стана преголем за да биде игнориран.

Одлуката доаѓа во исклучително сензитивен геополитички момент. Тензиите во Заливот и војната во Иран веќе ги затегнаа односите, а напуштањето на ОПЕК може дополнително да ги влоши дипломатските релации меѓу ОАЕ и Саудиска Арабија.

Можна ли е војна на цените со Саудиска Арабија?

Излегувањето на ОАЕ е директен удар врз долгорочната одржливост на ОПЕК. Очите на светот сега се вперени кон Ријад. Доколку Саудиска Арабија одлучи да возврати со „војна на цените“, Емиратите, благодарение на својата диверзифицирана економија базирана на туризам и финансии, лесно би го издржале ударот. Но, тоа би било погубно за посиромашните членки на ОПЕК.

Иако моментално светот е фокусиран на високите цени на нафтата од околу 110 долари за барел, аналитичарите не ја исклучуваат можноста за драстичен пад кон 50 долари следната година, особено доколку геополитичките тензии се смират.

Заобиколување на Ормуската Теснина

Клучен адут на Емиратите е нивната нова инфраструктура. Високи претставници веќе најавија изградба на нови нафтоводи кои ќе ја заобиколат критичната Ормуска Теснина – главната точка на геополитички блокади – и директно ќе водат до пристаништето Фуџаира. Иако еден цевковод е веќе оперативен, ќе бидат потребни поголеми капацитети за трајно менување на логистиката на нафтените танкери.

Крај на „нафтената ера“?

Моќта на ОПЕК рапидно опаѓа. Во 70-тите години организацијата контролираше 85% од светскиот пазар на нафта, додека денес тој удел е паднат на околу 50%. Светот повеќе не може да биде држен во заложништво.

Поранешниот саудиски министер за нафта, шеикот Јамани, своевремено изјави: „Каменото доба не заврши затоа што светот остана без камења. Ниту нафтената ера ќе заврши затоа што светот ќе остане без нафта.“

Потегот на ОАЕ е потврда на ова пророштво. Во свет каде Кина масовно инвестира во електрификација – што веќе ја намали нивната побарувачка за еден милион барели дневно – глобалната зависност од нафта почнува да стагнира.

Во трката со времето, логиката на Абу Даби е јасна: да се продаде и уновчи што е можно повеќе нафта пред зелената транзиција целосно да ја урне глобалната побарувачка. Кога танкерите повторно ќе почнат слободно да пловат, емиратската нафта ќе го преплави пазарот, ослободена од сите стеги на ОПЕК. По овој потег, глобалниот енергетски поредок никогаш повеќе нема да биде ист.