Иранските медиуми потврдија: Врховниот лидер Али Хамнеи е убиен во американско-израелскиот напад

Иранските државни медиуми рано утрово потврдија дека врховниот лидер на Исламската Република Иран, ајатолахот Али Хамнеи (86), е убиен во заедничкиот воздушен напад на САД и Израел врз неговиот комплекс во центарот на Техеран. Со неговата смрт, земјата влегува во неизвесна политичка фаза, додека размената на удари продолжува и ризикот од поширока регионална ескалација драматично се зголемува.

Хамнеи загинал „на своето работно место”

Според иранската државна телевизија, Хамнеи загинал во воздушен удар насочен кон неговиот комплекс во Техеран. Сателитски снимки од компанијата „Ербас” покажуваат сериозни оштетувања на локацијата. Иранските медиуми нагласија дека врховниот лидер останал „меѓу народот и на чело на своите должности”.

Полуофицијалната новинска агенција Фарс, за која се верува дека е блиска до Револуционерната гарда, објави дека во нападот загинале и неколку роднини на Хамнеи, вклучувајќи ја неговата ќерка, зетот, снаата и внукот. Убиени се и шефот на Револуционерната гарда и висок безбедносен советник.

Хамнеи беше врховен лидер од 1989 година и имаше последен збор во сите клучни државни политики, контролирајќи ги и верската хиерархија и Револуционерната гарда – двата столба на теократската власт. Иран брзо формираше привремен совет кој ќе управува со земјата до изборот на нов врховен лидер.

Властите прогласија 40-дневна жалост и седумдневен национален неработен период.

Трамп: „Најголема шанса за Иранците да си ја вратат земјата”

Американскиот претседател Доналд Трамп неколку часа претходно ја објави веста за смртта на Хамнеи, оценувајќи дека тоа им дава „најголема шанса” на Иранците да си ја „вратат земјата”.

„Тој не можеше да го избегне нашето разузнавање и високософистицираните системи за следење, во координација со Израел. Тој или другите лидери кои беа убиени заедно со него не можеа ништо да сторат”, напиша Трамп, опишувајќи го Хамнеи како „еден од најзлобните луѓе во историјата”.

Трамп најави продолжување на „тешкото и прецизно бомбардирање” во текот на неделата и понатаму.

Иран вети одговор – Израел и американските бази под удар

Иранската влада ја осуди ликвидацијата како „големо злосторство кое никогаш нема да остане без одговор”, додека Револуционерната гарда најави „најинтензивна офанзивна операција досега”.

Иран возврати со ракети и дронови кон Израел и кон американски бази во Бахреин, Кувајт и Катар. Според американската војска, во првите 12 часа од операцијата нема американски жртви, а штетата на базите е минимална и покрај „стотиците ирански ракетни и беспилотни напади”.

Израел соопшти дека биле погодени стотици цели низ Иран, вклучувајќи воени објекти, системи за противвоздушна одбрана и други позиции.

Цивилни жртви од двете страни

Во Тел Авив, спасувачките служби соопштија дека една жена починала по повреди здобиени во ирански ракетен напад. Во јужен Иран, според локални извори, загинале најмалку 115 лица во напад врз училиште, а десетици се повредени.

Извештаи од Техеран наведуваат дека дел од жителите изразиле радост поради веста за смртта на Хамнеи, додека во други делови од земјата беа истакнати знамиња на жалост.

Нафтата скока – Ормутскиот теснец под ризик

Нападите ја турнаа цената на нафтата нагоре. Иран е значаен производител, а се наоѓа спроти нафтено богатиот Арапски Полуостров преку Ормутскиот теснец, низ кој минуваат околу 20 отсто од светските испораки на нафта – повеќе од 17 милиони барели дневно.

Според анализите:

• Ограничен конфликт: цената на Brent може да порасне до 80 долари по барел
• Прекин на испораките: барелот може да достигне 100 долари, што би ја зголемило глобалната инфлација за дополнителни 0,6 до 0,7 процентни поени

Неколку големи нафтени компании веќе го ограничиле транспортот низ теснецот поради безбедносните ризици. Нападите предизвикаа нарушувања и во воздушниот сообраќај низ целиот Блиски Исток.

Меѓународната заедница повикува на деескалација

Меѓународната заедница реагира претпазливо, повикувајќи на деескалација. Ситуацијата на терен останува крајно нестабилна, со размена на удари што продолжува и со длабока неизвесност околу следните чекори на Техеран и Вашингтон.