Народниот правобранител: Заштитата е најслабата алка во справувањето со семејното насилство

Народниот правобранител Фатон Сељами на денешната прес-конференција предупреди на сериозни пропусти во институционалната реакција при случаи на фемицид, констатирајќи дека центрите за социјална работа немале сознанија за проблемите во семејствата, а полицијата ненавремено постапувала. Годишниот извештај за 2025 година, доставен до Собранието, бележи најголемо зголемување на претставките во областа на животната средина.

Фемицид: Институциите закажале на сите нивоа

Сељами истакна дека при анализа на конкретен случај на фемицид било констатирано дека Центарот за социјална работа воопшто немал сознанија за проблемите во семејството, а полицијата ненавремено постапувала, барајќи формална пријава лично од жртвата.

„Жртвата по пријавувањето мора да биде сигурна дека државата ѝ гарантира безбедност, наместо да биде принудена да се врати кај своите роднини, правејќи ги и нив потенцијални жртви”, рече Сељами.

Тој побара воспоставување механизми за рана интервенција и заштита, дури и кога жртвата формално не поднесува пријава, како и координирано системско справување со семејства со ризично однесување.

Речиси 3.000 претставки – правосудството на прво место

Според статистичките податоци, институцијата во 2025 година постапувала по вкупно 2.921 претставка, од кои 2.400 биле примени во текот на годината.

Животна средина – најголем раст на претставките

Сељами посочи дека токму во областа на животната средина е забележано најголемо зголемување на бројот на претставки. Граѓаните реагирале на екстремно загадениот воздух во поголемите градови и на еколошките инциденти, вклучувајќи пожари на депонии и огромни количини пластичен отпад.

Особено загрижува фактот дека во целата земја се издадени само две интегрирани еколошки дозволи за депонирање отпад – за депонијата „Дрисла” и една за комунална дејност. Нема ниту една дозвола за депонија за опасен отпад, ниту за инертен отпад.

„Од двете депонии што поседуваат интегрирани еколошки дозволи, воопшто нема доставено писмени известувања за негативните влијанија врз животната средина”, рече народниот правобранител.

Институцијата утврдила дека надлежните органи несоодветно одговараат на поплаките и меѓусебно си ја префрлаат одговорноста.

Избори: Над 70 отсто од избирачките места непристапни

Осврнувајќи се на минатогодишните локални избори, Сељами посочи дека над 70 отсто од избирачките места биле непристапни за лицата со попреченост:

• Несоодветни паравани за гласање
• Гласачки кутии поставени превисоко за лица во инвалидски колички
• Брајовите шаблони ретко се користеле поради необученост на избирачките одбори

Бирократски апсурди во социјалната заштита

Народниот правобранител посочи и конкретни примери на институционална неажурност. Во еден случај, мајка од Делчево, иако уредно доставила документи за еднократна парична помош за новородено бебе и барањето ѝ било уважено, за исплата чекала речиси половина година – поради наводен „технички проблем” во поврзувањето на социјалниот број со трансакциската сметка.

„Нешто поради што странката никако не смее да трпи”, подвлече Сељами.

Позитивни и негативни оценки

Напредок е забележан во:

• Образованието на штитениците од воспитно-поправните домови
• Донесување законски измени за вработување на лицата од аутистичниот спектар

Целосно отсуство на напредок:

• Постапувањето на управните судови – граѓаните и натаму талкаат низ институциите
• Работата на извршителите
• Казнено-поправните установи – каде условите за престој и натаму се „крајно нехумани, деградирачки и го повредуваат достоинството”, заклучи Сељами