Девојката-борец од Македонија – препознаен посебен македонски идентитет во САД во 1905 година

Во архивата на американскиот весник „Сиракуза Њујорк дејли џурнал“ (The Syracuse New York Faily Journal) од 8 септември 1905 година пронајден е текст со наслов „Девојка се бори со Турците за ослободување на Македонија“. Станува збор за релативно непозната хероина од македонското револуционерно минато (Христина Атанова, или Алатанова), која ја пронаоѓа репортерот на американскиот весник во Македонија. Авторот на текстот ја нарекува „Амајлијата на Македонија“, всушност алудира дека тоа бил прекарот на тогаш 26-годишната учителка Христина А(л)танова, која од учителствување решила да фати за оружје, предизвикана од трагедијата на нејзините ученици.

Приказната во американскиот весник за учителката од Македонија, која станала борец е кратка, но со фотографија како доказ за автентичноста на постоењето на личноста.

„26-годишна девојка се зачлени во македонската револуционерна армија и сега маршира низ македонските планини заедно со револуционерните чети, борејќи се против Турците со сета своја енергија и оган што ги има секој еден обучен воин. Госпоѓа Кристина Атанова е модерната Амазонка. Таа е жена од културата, поранешна учителка во Македонија. Пред извесно време неколку нејзини ученици, млади деца, биле ѕверски убиени од распашана чета на турски војници, а Атанова едвај се спасила. Овој инцидент ја натера да се откаже од учителствувањето, и таа ѝ се посвети на својата земја. Се приклучи на востаничките одреди и стана професионален герилски борец. Г-ѓа Атанова меѓу револуционерите е позната како ‘Амајлијата на Македонија’, од причина што кога таа била со својата чета им носела среќа. Таа е брза и прецизна пиштолџика, и во своите неколку битки досега убила петмина Турци“, е содржината на текстот под насловот „Девојка се бори со Турците за ослободување на Македонија“.

На почетокот од 20-от век, за американската средина, ваквите херојски приказни од Македонија, колку и да биле сензационални со доза на романтичност за девојка-борец, денес се сведоштво и доказ за препознатливоста во светски контекст на посебноста на македонскиот национален идентитет во време кога не постоела македонска држава. Токму затоа, актуелната состојба со политичко условување и обиди за редифинирање на македонскиот национален идентитет преку билатерални договори (Преспанскиот договор) и контроверзни услови за членство на Македонија во ЕУ, изгледаат апсурдно и ги ставаат под сомнеж сите достигнувања на планот на човековите права, во изминатите 120 години.

Ј.П.