„Ние не сме производ“: Гренланд остро реагира на засилената реторика од Вашингтон

Жителите на Гренланд сè погласно испраќаат порака дека нивниот остров не е предмет за трговија, откако администрацијата на американскиот претседател Доналд Трамп повторно ја интензивираше реториката за можноста САД да го „преземат“ овој стратешки арктички простор. Иако темата не е нова, овојпат таа добива поостар тон и предизвикува зголемена загриженост и во Европа.

Гренланд е самоуправна територија во рамки на Данска, а секоја изјава за негова иднина се доживува како директен удар врз суверенитетот и волјата на локалното население. Во таков контекст, Копенхаген и Нук бараат итни и директни разговори со американската дипломатија, додека европските сојузници внимателно ги следат сигналите од Вашингтон, стравувајќи дека политичката реторика може да премине во безбедносен проблем што ја засега и НАТО-архитектурата.

Според „Еуроњуз“, данскиот министер за надворешни работи Ларс Леке Расмусен и гренландската министерка за надворешни прашања Вивиан Моцфелдт побарале средба со американскиот државен секретар Марко Рубио, нагласувајќи дека е неопходен отворен разговор „во блиска иднина“ за интересот на САД кон островот. Во меѓувреме, Трамп повторно ја потенцираше тезата дека Гренланд е од клучно стратешко значење и дека контролата врз најголемиот остров во светот е прашање на национална безбедност, повикувајќи се на зголеменото присуство и влијание на Кина и Русија во Арктикот.

Тензиите дополнително се засилија откако од Белата куќа беше испратена порака дека „воената опција секогаш постои“, што во европските политички кругови беше протолкувано како опасно поместување од дипломатски притисок кон безбедносна закана. Аналитичарите потсетуваат дека САД и онака имаат значајно воено присуство на Гренланд преку базата „Питуфик“, што ја прави целата дебата уште почувствителна и за Данска и за локалното население.

Пораките од Вашингтон, сепак, не се целосно усогласени. Според „Волстрит џурнал“, Рубио наводно им порачал на американски законодавци дека крајната цел на администрацијата е евентуално „купување“ на Гренланд, а не употреба на воена сила. Но токму паралелното постоење на вакви различни сигнали – од купување до воена опција – ја продлабочува недовербата во Европа и го зголемува притисокот врз данските и гренландските власти.

Реториката се заостри и по изјавата на Стивен Милер, висок функционер во тимот на Трамп, кој оцени дека „нема кој да се спротивстави“ на САД кога станува збор за иднината на Гренланд и дека островот „логично“ треба да биде дел од американскиот безбедносен систем во Арктикот. Од Нук уследи остар одговор: премиерот на Гренланд, Јенс-Фредерик Нилсен, побара американскиот претседател да се откаже од, како што ги нарече, „фантазиите за анексија“, оценувајќи ја таквата реторика како целосно неприфатлива и порачувајќи – „Доста е“.

Европските лидери застанаа зад Данска и Гренланд. Во заедничка изјава, меѓу другите и Данска, Франција, Германија, Италија, Полска, Шпанија и Обединетото Кралство нагласија дека Гренланд им припаѓа на неговите луѓе. Данската премиерка Мете Фредериксен предупреди дека евентуално американско преземање би претставувало сериозен удар врз темелите на НАТО. Францускиот министер за надворешни работи Жан-Ноел Баро, пак, изјави дека Рубио наводно ја отфрлил идејата за „венецуелски“ тип операција во Гренланд, но истакна дека Париз нема да учествува во „дипломатија на фикција“ што би нормализирала вакви сценарија.

Гренланд е под данска власт од почетокот на 18 век, а домашна самоуправа доби во 1979 година, при што Данска и понатаму ја задржа надлежноста за надворешната и безбедносната политика. Во последните години островот е во фокусот и поради богатството со минерали, вклучувајќи и ретки земји клучни за современите технологии. Токму затоа, геополитичката трка околу Гренланд сè почесто се претвора во јазик кој, за локалното население, звучи како одлуките да се носат „за нив“, без нивно учество.